Op lange latten 070825 pdf

12 3 Historie van en ontwikkeling in de skisport Hoe zijn we ertoe gekomen ons voort te bewegen op latten, hoe groeide dit uit tot een wereldwijde sport en geliefde vrijetijdsbesteding en wat komen we zoal tegen op en rond de piste? 1e druk, september 2025 Auteur: Rob van Nes Vormgeving: Daan Coelman Uitgave: RvN Beheer BV ISBN: 978-94-90903-06-0 NUR: 483 EAN: 6151809157113 Exemplaar ............. / 500 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, elektronisch, door geluidsopname- of weergaveapparatuur, of op enige andere wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. OP LANGE LATTEN4 5 Nog steeds kan ik er geen genoeg van krijgen. Als begin december de eerste gebieden opengaan is er altijd wel iemand die mee wil. Ik prijs mij gelukkig dat de skischool van Lermoos mij, inmiddels bijna aan de pensioengerechtigde leeftijd, nog steeds met open armen verwelkomt om in de voorjaarsvakantie bij te springen. Bijna altijd privéles aan volwassenen die in de lift eindeloos vragen stellen over de onderwerpen die zijn genoemd in de tweede alinea van deze pagina. Die vragen en mijn eigen nieuwsgierigheid inspireerden mij tot onderzoek en tot het idee om de resultaten daarvan te delen met u en jou die met hetzelfde virus zijn besmet. Wintersport is een verzamelnaam voor vormen van sport die als wedstrijdsport, recreatiesport of als vakantiebezigheid op het ijs of sneeuw worden uitgeoefend. Dit boek gaat vooral over wat in de regel alpineskiën wordt genoemd, met een enkele uitstap naar snowboarden, langlaufen en skispringen. De auteur veronderstelt ouder te zijn dan de meeste lezers van dit boek en staat het daarom zichzelf toe om u en jou in de jij-vorm aan te spreken. Veel dank aan allen die met informatie en beeldmateriaal of als proeflezer hebben bijgedragen aan de totstandkoming van dit boek. Zonder iemand te kort te willen doen geldt dat voor Hans Müller, grondlegger van het FIS Landesskimuseum in Werfenweng, en postuum voor pioniers als Hannes Schneider (1890-1955), aan wie wij het mede te danken hebben te kunnen genieten van de mooie skisport. “Die Berge rufen, und ich muss gehen.” 1e druk september 2025 Rob van Nes Waarom dit boek? Het is als een virus. Niet iedereen krijgt het, maar word je ermee besmet dan heb je het vaak goed te pakken. Dan stuur je bij 30 graden in de zomer een appje naar je dochter ‘ik heb zin om te skiën’. Dan wil je stiekem bladeren in een boek als dit en kijkend naar foto’s mijmeren over het afgelopen seizoen en vooruitblikken op het komende. Zoals met iedere grote liefde wil je er alles van weten. Van hoe het ooit begon en hoe het zich ontwikkelde. Je wilt antwoorden op vragen over wat sneeuw eigenlijk is, hoe lawines ontstaan, hoe sneeuwkanonnen werken, wat een pistenbully kost en hoelang het duurt om een skilift te bouwen. Ook de flora en fauna rondom de piste interesseren je, net als de historie van gerenommeerde resorts, de verschillende disciplines in de wedstrijdsport en de grote helden daarvan. Mijn eerste afdalingen maakte ik in de jaren ’70 van de vorige eeuw. De ski’s pasten mij kennelijk letterlijk en figuurlijk want na een week intensief lessen nam ik deel aan de Gästerennen van Gerlos en mocht met 0,04 seconden voorsprong op de nummer twee de beker in ontvangst nemen. Het begin van een passionele liefde voor het skiën en voor alles eromheen. De mooie natuur, de gezonde berglucht, de après ski, het eten en zelf de reis naar de Alpen. In die tijd, met de kaart op schoot, een veel groter avontuur dan dat het nu is. Ik genoot van de spanning en van het gevaar dat iedere grensverlegging met zich meebrengt. Ik wilde er meer van, vaker, hoger en vooral harder. Lessen werd trainen en in de jaren ’80 mocht ik ons land drie keer vertegenwoordigen op de wereldkampioenschappen voor politiediensten. Hoogtepunten in mijn sportieve leven. Vanwege de sport, maar ook om onderdeel uit te maken van een community van gelijkgestemden uit de hele wereld. Gebroederlijk aan tafel te zitten met sporters uit de Verenigde Staten en Iran, in een tijd van hoogspanning tussen beide landen na de gijzeling in de Amerikaanse Ambassade in Teheran.6 Inhoudsopgave ​ ​​​​​ ​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​ ​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​ ​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​ ​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​​​​​ ​​​​​​​​​​ ​​​​​ ​​​​​​ ​​​​​​​​​ ​​​​​​​ 7 Deel 1 De lange weg van overleven op sneeuw tot wintersportcultuur ​ 9 Het transportmiddel in de wintermaanden​​​​​ 9 Olaf Rye​​​​​​​​​​ 10 Fridtjof Nansen​​​​​​​​​ 10 Mathias Zdarsky​​​​​​​​​ 11 Oberst Georg Bilgeri​​​​​​​​​ 12 Rudolf Lettner​​​​​​​​​ 12 Hannes Schneider​​​​​​​​​ 13 De eerste wintersporttoeristen ​​​​​​​16 De eerste skiliften​​​​​​​​​ 16 De eerste skischolen​​​​​​​​ 18 De eerste skiwedstrijden​​​​​​​​ 19 Ontwikkeling van de ski ​​​​​​​​21 Van snurfen naar snowboarden​​​​​​​ 22 Langlaufen, moeder van de skisport​​​​​​ 27 Toerskiën ​​​​​​​​​​29 Schansspringen ​​​​​​​​​32 Freestylen​​​​​​​​​​ 37 Speedskiën ​​​​​​​​​​38 Speed Riding​​​​​​​​​​ 39 Gras- en zandskiën​​​​​​​​​ 41 Deel 2 Een mondiale sport ​​​​​​​ 45 Deel 3 De ingrediënten ​​​​​​​​ 49 Sneeuw ​​​​​​​​​​49 Eeuwige sneeuw en gletsjers ​​​​​​​51 Lawines​​​​​​​​​​ 54 Pistes​​​​​​​​​​​ 57 Loipes​​​​​​​​​​​ 59 Sneeuwkanonnen​​​​​​​​​ 62 Skiliften ​​​​​​​​​​66 De pistenbully​​​​​​​​​ 71 Kaiserwetter​​​​​​​​​​ 74 Ski’s​​​​​​​​​​​ 75 Skischoenen ​​​​​​​​​​80 Skistokken​​​​​​​​​​ 82 Snowboards ​​​​​​​​​​84 Snowboardschoenen ​​​​​​​​88 Langlaufski’s ​​​​​​​​​​89 Helm en skibril ​​​​​​​​​91 Kleding​​​​​​​​​​ 94 Handschoenen​​​​​​​​​ 95 Skischolen​​​​​​​​​​ 96 Skiverenigingen ​​​​​​​​​103 Après ski​​​​​​​​​​ 104 Veiligheid​​​​​​​​​​ 106 Reddingsdiensten ​​​​​​​​​110 Voorbereiding ​​​​​​​​​112 Verzekeringen​​​​​​​​​ 114 Een oog voor de omgeving ​​​​​​​​115 Inzet voor volgende generaties​​​​​​​ 124 Online hulpmiddelen ​​​​​​​​125 Deel 4 Roemruchte resorts 127 Arosa, Zwitserland​​​​​​​​​ 127 Aspen, Verenigde Staten ​​​​​​​​128 Chamonix, Mont Blanc, Italië ​​​​​​​129 Cortina d’Ampezzo, Italië​​​​​​​​ 130 Crans-Montana, Zwitserland​​​​​​​ 132 Davos, Zwitserland ​​​​​​​​​133 Gstaad, Zwitserland​​​​​​​​​ 134 Innsbruck, Oostenrijk​​​​​​​​ 134 Kitzbühel, Oostenrijk​​​​​​​​ 135 Lech, Oostenrijk​​​​​​​​​ 136 Lermoos, Oostenrijk ​​​​​​​​​136 Lillehammer, Noorwegen ​​​​​​​​138 Portes du Soleil, Frankrijk / Zwitserland ​​​​​​ 138 Quatre Vallées, Zwitserland en Les 3 Vallées, Frankrijk 139 Saalbach, Oostenrijk ​​​​​​​​140 Sankt Moritz, Zwitserland ​​​​​​​​140 Sapporo, Japan ​​​​​​​​​140 Sierra Nevada, Spanje ​​​​​​​​142 St. Anton, Oostenrijk ​​​​​​​​142 Val Gardena, Italië​​​​​​​​​ 143 Vail, Verenigde Staten ​​​​​​​​144 Vermont, Verenigde Staten​​​​​​​​ 145 Wengen, Zwitserland​​​​​​​​ 146 Whistler, Canada​​​​​​​​​ 148 Zermatt, Zwitserland ​​​​​​​​148 Deel 5 De allersnelsten in de sneeuw​​​​​​ 151 Disciplines​​​​​​​​​​ 154 Historie van de Olympische Winterspelen​​​​​ 159 De bekendste alpineskiwedstrijden​​​​​​ 160 Alpine Ski legenden ​​​​​​​​​ 160 Verantwoording en Bibliografie​​​​​​​ 1708 9 Het transportmiddel in de wintermaanden De eerste aanwijzingen van iets dat op ski’s lijkt dateren uit de ijstijd. Op grottekeningen die zijn gevonden in de laaglanden van het Altai-gebergte in Centraal-Azië zien we hoe men zich verplaatste op twee lange houten planken. Historici vermoeden dat deze muurschilderingen tussen de 8.000 en 12.000 jaar oud zijn. Archeologische vondsten van ski-achtige objecten bij het Sindor meer in Rusland dateren uit ca. 6300 v.C. Andere relevante archeologische vondsten zijn een in Noorwegen gevonden rotstekening van een skiër stammend uit ca. 4000 v.C. en in Finland gevonden ski’s uit ca. 3300 v.C. Deze zijn 180 cm lang en 15 cm breed en hadden vijf groeven. In Zweden zijn in een moeras twee ski’s en een stok gevonden die daar zo’n 2700 jaar v.C. terecht moeten zijn gekomen en op het Noorse eiland Rödoy is in 1932 een 2.500 tot 5.000 jaar oude rotstekening gevonden van een op een haasje lijkende persoon op ski’s die een stok vasthoudt. De eerste documenten die verwijzen naar skiën zijn gevonden in China en stammen uit de periode 200 v.C. tot 200 n.C. Het is dus aannemelijk dat mensen in sneeuwrijke streken zich al duizenden jaren op lange latten verplaatsten om in hun dagelijkse behoeften te kunnen voorzien. Het woord ski komt van het Oudnoorse woord skíð, wat zoiets als een stuk hout betekent. De Sámi, de inheemse bevolking van Lapland (Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland), hebben een lange geschiedenis met ski’s. Ze waren voor zover bekend een van de eerste volkeren die ski’s gebruikten als transportmiddel, jachtinstrument en onderdeel van hun levensstijl. In alle gevallen leek dit meer op het noordse langlaufen zoals we dat nu kennen, dan op alpineskiën. Vast staat ook dat in de 18e eeuw het Noorse en Zweedse leger skiën gebruikte als oefening en om hun uithoudingsvermogen te testen. Zelfs vandaag de dag, met onze relatief lichte ski’s en technologie, staat langlaufen bekend als een zware sport. Het lopen, zelfs het glijden, op twee zware houten planken door ongeprepareerde sneeuw moet buitengewoon inspannend zijn geweest. Het leger begon in die tijd ook met het Deel 1 De lange weg van overleven op sneeuw tot wintersportcultuur 2.500 - 5.000 jaar oude rotstekening gevonden op het Noorse eiland eiland Rödoy Tondheimer soldaten 182710 Olaf Rye (1791 – 1849) Olaf Rye was een Noors militair officier en een nationale held die een belangrijke rol speelde in de Eerste Sleeswijkoorlog (1848–1851) tussen Denemarken en de Duitse staten. Hij was een generaal in het Deense leger en sneuvelde tijdens de Slag bij Fredericia op 6 juli 1849. Zijn moed en leiderschap werden geprezen, en hij wordt herinnerd als een symbool van Noorse en Deense militaire tradities. Rye wordt vaak genoemd als een van de eersten die skiën gebruikte voor militaire doeleinden. In 1809, tijdens zijn tijd als officier in het Noorse leger, voerde hij een opmerkelijke demonstratie uit waarbij hij naar verluidt ongeveer 9 kilometer skiede en vervolgens over een hindernis van zo’n 9 meter sprong. Dit was een vroege vorm van skispringen en wordt beschouwd als een van de eerste gedocumenteerde skisprongen in de geschiedenis. Zijn prestatie liet zien hoe skiën niet alleen als transportmiddel in de sneeuw kon worden gebruikt, maar ook als een vaardigheid met militaire toepassingen. Dit soort militaire ski-oefeningen zouden later bijdragen aan de ontwikkeling van de skisport in Scandinavië, en uiteindelijk tot disciplines zoals het moderne skispringen en biatlon. Fridtjof Nansen (1861 – 1930) Het boek Paa ski over Grönland (Op sneeuwschoenen door Groenland) uit 1890 wordt beschouwd als de katalysator van de ontwikkeling van het alpineskiën in centraal Europa en vandaaruit naar de rest van de wereld. Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen wordt op 10 oktober 1861 geboren in het bij Oslo gelegen plaatsje Hof Mellon-Froen. Nansen studeerde biologie aan de Universiteit van Oslo, waarbij hij zich specialiseerde in de zoölogie. Al op jonge leeftijd maakte hij reizen naar de koude gebieden in het noorden, waaronder de zeeën rond Groenland. Nansen wilde bewijzen dat het binnenland van Groenland een besneeuwd ijsplateau was, andere wetenschappers beweerden namelijk dat het binnenland ijsvrij en relatief herbergzaam was. In het voorjaar van 1888 vertrok hij met een klein team naar Groenland. testen van afdalingskiën in minder vlak terrein en ze organiseerden wedstrijden in combinatie met schieten en andere vaardigheden. Het is aannemelijk dat rond die tijd ook de sensatie ervan bekend werd en een vorm van commercialisering van de sport begon. Houtbewerkers in Noorwegen ontwikkelden nieuwe vormen voor de ski’s, zoals een puntige en gebogen punt. In de jaren 1850 ontwikkelde de Noor Norheim ski’s met een gebogen vorm, smal in het midden en bredere punten. Een klassieke vorm die vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt. Geschiedenis heeft vele vaders, bekend en onbekend, maar wie de historie induikt komt een aantal namen tegen van mensen die een grote rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van het op latten gemakkelijker verplaatsen door de sneeuw tot alpineskiën als volkssport: Uit K.Leem; Beskrivelse over Finmarkens Lapper Fridtjof Nansen Traject dat Fridtjof Nansen heeft gelopen