SEHERCAN BEP

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI TÜM ÖĞRETMENLER İÇİN YOL HARİTASI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel MüdürlüğüGenel Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Kemal Varın NUMANOĞLU Yayın Koordinatörü Cemal ÖZDEMİR Editör Dr. Kübra AKBAYRAK Hazırlama Komisyonu Şule DOĞANOĞLU Recep GÜR Nazlı Deniz SARI Duygu BULUT GÜNEŞ Mehmet ÇELEBİ Altan Öz GÜNEŞ Merve KARAGÖZ Yayına Hazırlayan Serdar BAYANLI Grafik Tasarım Sabri AKKERMAN Genel Yayın Numarası 8253 Tanıtıcı Yayınlar Dizi Numarası 2893 İçindekiler Ön Söz..............................................................................................................................................................................................................5 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Nedir? ........................................................................................................6 Neden BEP Hazırlanmalıdır?.........................................................................................................................................................6 BEP’i Kim Hazırlar?...............................................................................................................................................................................7 BEP Geliştirme Birimi Nedir?........................................................................................................................................................7 BEP Geliştirme Birimi Kimlerden Oluşur?..........................................................................................................................7 BEP Geliştirme Biriminin Görevleri Nelerdir?..................................................................................................................8 BEP Geliştirme Birimi Ne Zaman Oluşturulur?..............................................................................................................9 BEP’in İçeriğinde Neler Yer Alır? ...............................................................................................................................................9 BEP Hazırlama Aşamaları Nelerdir?.....................................................................................................................................10 BEP Ne Kadar Bir Süre İçin Hazırlanır?............................................................................................................................12 BEP Hazırlarken Eğitim Planlaması Nasıl Yapılır? ....................................................................................................12 Eğitsel Performans Nasıl Belirlenir?.....................................................................................................................................13 Amaçlar Nasıl Belirlenir?................................................................................................................................................................13 Öğretim Planlanlaması Nasıl Yapılır? ...................................................................................................................................14 Etkili Bir BEP Nasıl Olmalıdır?...................................................................................................................................................14 Etkili Bir BEP Süreci Nasıl Yönetilir?...................................................................................................................................15 Ailelerin BEP Sürecindeki Rolü Nedir?..............................................................................................................................16 Okul Yönetiminin BEP Sürecindeki Sorumlulukları Nelerdir?.........................................................................17 Rehber Öğretmen/Psikolojik Danışmanların BEP Sürecindeki Sorumlulukları Nelerdir?.......17 Hazırlanmış BEP’te Değişiklik Yapılabilir mi?................................................................................................................17 BEP’in İzlemesi ve Değerlendirilmesi Nasıl Yapılır?.................................................................................................17BEP Kontrol Listesi............................................................................................................................................................................18 Yararlanılan Kaynaklar.....................................................................................................................................................................19 EK-1 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örnek Format................................................20 EK-2 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (Okul Öncesi – Dil Konuşma Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu).............................28 EK-3 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (Okul Öncesi – Otizm Spektrum Bozukluğu)...................................................................................34 EK-4 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (İlkokul – Bedensel Yetersizlik)..............................................................................................................40 EK-5 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (İlkokul – İşitme Yetersizliği)....................................................................................................................46 EK-6 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (İlkokul – Öğrenme Güçlüğü ve DEHB).............................................................................................54 EK-7 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (Ortaokul – Hafif Düzey Zihinsel Yetersizlik).....................................................................................60 EK-8 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (Ortaokul – Orta-Ağır Düzey Zihinsel Yetersizlik)............................................................................67 EK-9 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Dosyası Örneği (Lise – Öğrenme Güçlüğü).....................................................................................................................73 EK-10 Kaba Değerlendirme Formu Örneği...................................................................................................................79 EK-11 Ölçüt Bağımlı Ölçü Aracı Örneği............................................................................................................................80 EK-12 Davranış Değiştirme Programı Formu Örneği ............................................................................................84 45 Ön Söz Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP), özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin kendilerine özgü eğitsel gereksinimlerini karşılamak üzere uygun eğitim öğretim ortamlarından ve destek eğitim hizmetlerinden en üst düzeyde yararlanmasını sağlamak üzere aile, öğretmen ve uzmanların iş birliğiyle hazırlanmış yazılı dokümandır. Bireyselleştirilmiş eğitim programı, ülkemizde ilk olarak 1997 yılında kabul edilen 573 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yasal bir zorunluluk olarak haline gelmiştir. Bilindiği gibi, özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin bireysel farklılıkları ve ihtiyaçları doğrultusunda öğrenciye özgü çizilen bir yol haritası olarak tanımlanan bireyselleştirilmiş eğitim programlarının merkezinde öğrencinin kendisi vardır. Bu nedenle bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanması ve uygulanmasının eğitim-öğretim sürecinin niteliğini arttırdığı alan yazında yaygın bir şekilde kabul edilmiştir. Örneğin, bireyselleştirilmiş eğitim programları ile öğrencinin öğrenme ihtiyaçlarına uygun olarak eğitim planlaması yapılırken aynı zamanda öğretmenlere ve ailelere eğitim sürecinde sırasıyla neyin, nasıl ve ne süreyle yapılacağına ilişkin bir yol haritası sunulur. Ayrıca, etkili bir şekilde bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi ve uygulanması ile kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamalarının niteliğinin arttırılmasına da önemli bir katkıda bulunulur. Bireyselleştirilmiş eğitim programlarına ilişkin yasal mevzuat ve alan yazında vurgulanan yararlarından hareketle hazırlanan bu kılavuz öncelikle özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerle çalışan tüm öğretmenler, yöneticiler ve bu öğrencilerin aileleri için yararlı olma amacı taşımaktadır. Bu amaçla hazırlanan bu kılavuzda öğretmenlerin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama ve geliştirme süreci hakkındaki bilgi ve tecrübelerini arttırmaları amacıyla özet bilgiler ile farklı özel eğitim ihtiyaçları olan öğrencilere yönelik örnek olaylardan hareketle hazırlanmış bireyselleştirilmiş eğitim programı örnekleri bulunmaktadır. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler ile çalışan öğretmenler için bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama ve geliştirme çalışmalarına yol göstermek amacıyla hazırlanan bu kılavuzun öğretmenler, aileler, alanda çalışan uzmanlar ve tüm öğrenciler için yararlı olmasını diliyorum. Prof. Dr. Kemal Varın NUMANOĞLU Genel Müdür Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü 6 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Nedir? Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencinin gelişim özellikleri, ihtiyaç, ilgi, yetenekleri ve eğitsel performansı doğrultusunda öğrenciye özgü olarak hazırlanan bireysel bir eğitim programıdır. Neden BEP Hazırlanmalıdır? BEP ile özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciye özgü hazırlanmış bireysel bir plan çerçevesinde öğrencinin güçlü ve ihtiyaç duyduğu yönlerine odaklanılarak gelişimi izlenir ve ilerlemeleri kaydedilir. Böylece özel eğitim ihtiyacı olan öğrencinin bireysel ihtiyaçlarına cevap verilerek eğitim ve öğretim sürecinden en verimli şekilde yararlanması sağlanır. Ayrıca Millî Eğitim Bakanlığı mevzuatlarında da belirtildiği gibi, özel eğitim ihtiyacı olan tüm öğrenciler için BEP hazırlanması yasal bir zorunluluktur. Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği (Sayı: 2014/29072) Madde 20: Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden öğrenciler için; Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Geliştirme birimi tarafından bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanır ve bu öğrencilerin başarıları, bu programda yer alan amaçlara göre değerlendirilir. Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (Sayı: 2020/31232) Madde 3: Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler kayıtlı bulundukları okulda uygulanan eğitim programını takip ederler. Öğrencilerin takip ettikleri programlar temel alınarak bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanması ve bu okullarda bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirme birimi oluşturulması zorunludur. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (Sayı: 2018/30471) Madde 20: Özel eğitim ihtiyacı olan bireyler için takip edecekleri eğitim programı temel alınarak BEP hazırlanması esastır.BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI: TÜM ÖĞRETMENLER İÇİN YOL HARİTASI 7 BEP’i Kim Hazırlar? BEP özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciyle çalışan okuldaki tüm öğretmenlerin dâhil olduğu BEP geliştirme birimi koordinesinde hazırlanır. BEP’in hazırlanmasında sorumluluğun hiçbir zaman tek bir öğretmene ait olmadığı ve özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciyle çalışan okuldaki tüm öğretmenlerin BEP’in hazırlanmasından sorumlu olduğu unutulmamalıdır. BEP Geliştirme Birimi Nedir? Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenci için BEP hazırlamak amacıyla öğrencinin öğrenim gördüğü/ görmeye başlayacağı okulda oluşturulan birimdir. BEP Geliştirme Birimi Kimlerden Oluşur? Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde (2018) belirtildiği gibi, BEP geliştirme birimi okul müdürü veya müdür yardımcısı başkanlığında,  Öğrencinin velisi (anne/baba/yasal vasi)  Öğrencinin sınıf öğretmeni  Öğrencinin dersini okutan alan öğretmenleri  Rehber öğretmen/psikolojik danışman  Gerektiğinde özel eğitim değerlendirme kurulundan bir üye  Öğrencinin kendisi*  Mesleki eğitim veren özel eğitim okullarında meslek derslerini okutan bir alan öğretmeninden oluşur. Ayrıca okul dışından uzmanların görüşlerine ihtiyaç duyulması halinde öğrencinin destek hizmet aldığı kişiler (fizyoterapist, psikolog vb.) BEP geliştirme birimi toplantılarına görüş ve önerilerine başvurmak amacıyla davet edilebilir. * Öğrencinin BEP geliştirme birimi toplantısına katılımı zorunlu değil ancak mümkün olduğu kadar öğrencinin toplantılara katılımı desteklenmelidir.Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü 8 BEP Geliştirme Biriminin Görevleri Nelerdir? Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde (2018) BEP Geliştirme Biriminin görevleri şunlardır:  BEP’in hazırlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili çalışmalarda koordinasyonu sağlamak  Öğrencinin tüm gelişim alanlarındaki özellikleri ile eğitim ihtiyaçları doğrultusunda BEP’inde değişiklik ve düzenlemeler yapmak  Eğitim ortamlarının düzenlenmesi, materyal geliştirilmesi ve temini konusunda okul yönetimine ve öğretmenlere önerilerde bulunmak  Okuldaki diğer birim ve kurullarla iş birliği yapmak  Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden öğrencilerden destek eğitim odasında eğitim alacak öğrencileri, eğitim hizmeti sunulacak dersleri ve haftalık ders saati sayısını belirlemek  İlköğretim ya da mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının uygulandığı özel eğitim okullarında ya da bu programların uygulandığı özel eğitim sınıflarında eğitimlerini sürdüren öğrencilerden tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitime uygun olanları belirlemek ve okul yönetimine bildirmek  Öğretim ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve teknikler ile öğretim materyallerini belirlemek  Özel eğitim sınıflarına kayıtlı öğrencilerden yetersizliği olmayan akranlarıyla bir arada eğitim alacak öğrencileri belirlemek ve katılacakları dersler ile saatlerini planlamak  Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerden sınavlarda refakat edilmesi gerekenleri belirlemek  Özel eğitim programı uygulayan okullardaki öğrencilerden grup eğitimine uyum sağlayamayanların grup eğitimine hazırlanması amacıyla bire bir eğitime başlamasına ve bire bir eğitimin sona erdirilmesine karar vermek  Velinin yazılı talebi üzerine, ilkokulda öğrencilerin bir defaya mahsus olmak üzere sınıf tekrarı yapmasına karar vermek  Farklı sebeplerle okula başlaması gecikmiş olan ve il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kurulu kararıyla ilköğretim kademesinde özel eğitim programı uygulayan okul ya da bu programların uygulandığı özel eğitim sınıflarına devam etmesine karar verilen öğrencilerin; yaş, gelişim özellikleri ve eğitim performansına uygun kademedeki sınıfa yerleştirilmesine karar vermek  Okuldaki diğer kurul ve birimlerle iş birliği içinde çalışmak.BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI: TÜM ÖĞRETMENLER İÇİN YOL HARİTASI 9 BEP Geliştirme Birimi Ne Zaman Oluşturulur? BEP geliştirme birimi ders yılının başında oluşturularak birim toplantıları planlanır. İhtiyaç duyulması halinde (örneğin dönem ortasında öğrencinin başka bir okula devam etmesi gerektiği bir durumda) aynı ders yılı içerisinde farklı zamanlarda da okulda BEP geliştirme birimi toplantısı yapılabilir. BEP geliştirme birimi toplantısı: Öğrenci odaklıdır. Tüm üyelerin rahatlıkla görüşlerini paylaşabildiği bir ortamdır. Öğrencinin potansiyelini en üst düzeyde kullanmasını hedefler. BEP’in İçeriğinde Neler Yer Alır? Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne (2018) göre BEP’in içeriğinde:  Öğrencinin kişisel bilgileri  Yıllık [uzun dönemli] amaçlar ve kısa dönemli amaçlar  Sağlanacak destek eğitim hizmetine ilişkin bilgiler (destek eğitim türü, süresi, sıklığı ve hizmetin kimler tarafından nerede ve nasıl sağlanacağı)*  Öğretim ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve teknikler ile öğretim materyalleri  Eğitim ortamına ilişkin düzenlemeler  [Varsa] davranış problemlerini önlemeye/azaltmaya yönelik tedbirler ile olumlu davranış kazandırmaya yönelik uygulanacak yöntem ve teknikler bulunmalıdır. * Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları kapsamında sunulan destek eğitim odasında sağlanan eğitim, destekleme yetiştirme kurslarında (DYK) verilen eğitim veya özel eğitim okulları ve sınıflarında öğrenimlerini sürdüren öğrenciler için tamamlayıcı eğitim, grup eğitimine hazırlık uygulaması gibi okulda sunulan diğer eğitim hizmetleri BEP içeriğinde ayrıntılı bir şekilde yer almalıdır.Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü 10 BEP Hazırlama Aşamaları Nelerdir? 1. Adım Öğrenci hakkında bilgi ve veri toplama 2. Adım Eğitsel performansın değerlendirilmesi 3. Adım Öncelikli öğrenme ihtiyaçlarının belirlenmesi 4. Adım Her bir öğrenme ihtiyacına yönelik amaç belirlenmesi 5. Adım Amaçlara yönelik strateji ve kaynakların belirlenmesi 6. Adım BEP’in değerlendirilmesi için tarih belirlenmesi Şekil 1. BEP Hazırlama Aşamaları BEP hazırlama süreci Şekil 1’de gösterildiği gibi altı aşamadan oluşur: (1) İlk aşamada özel eğitim ihtiyacı olduğu belirlenen öğrenci hakkında gerekli kişisel bilgilerin toplanması gerekmektedir. Öğrenci ile ilgili: