รายงานการดำเนินงานโรงเรียนต้นแบบนักเรีย

๑ก คำนำ ตามที่สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยสำนักพัฒนากิจกรรมนักเรียนตระหนัก ถึงปัญหาด้านสุขภาพนักเรียน และได้ดำเนินงานด้านการพัฒนาสุขภาพนักเรียนในสถานศึกษาร่วมกับ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา หน่วยงานด้านสาธารณสุข และพลศึกษาจนได้มีการคัดเลือกโรงเรียน ต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี เพื่อมุ่งพัฒนาระบบบริหาร การจัดกระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมสุขภาพ โดย มุ่งเน้นการพัฒนานักเรียนทุกคนให้มีสุขภาพดี ร่างกายแข็งแรง เจริญเติบโตสมวัย พร้อมที่จะเฝ้าระวัง สุขภาพของตนให้มีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์และนำไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ตนเอง เพื่อน และครอบครัว รวมทั้งสามารถเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับชุมชนในการดูแลรักษาสุขภาพของตนเองและ ครอบครัวในโอกาสต่อไป และเพื่อให้การดำเนินงานเกิดความต่อเนื่องและยั่งยืน สำนักงานคณะกรรมการ การศึกษาขั้นพื้นฐานได้จัดทำคู่มือสร้างความเข้มแข็งโรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดีเพื่อเป็นแนว ทางการดำเนินงานให้แก่โรงเรียนต้นแบบและโรงเรียนทั่วไปสามารถนำไปใช้เพื่อพัฒนาการดำเนินงานของ ตนเองและพัฒนาสุขภาพนักเรียนไทยอย่างต่อเนื่อง บรรลุผลต่อการประเมินมาตรฐานการศึกษาและการ ประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนโดยรวมต่อไป เอกสารเล่มนี้เกิดจากผลการดำเนินงานตามนโยบายโรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดีของ สพฐ. ไปสู่การปฏิบัติ ผู้จัดทำได้รวบรวมข้อมูลสารสนเทศ ที่เป็นผลที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงาน ตาม มาตรฐานโรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดีทั้ง 5 มาตรฐาน คือ มาตรฐานที่ 1 มาตรฐานด้านการ บริหารและการมีส่วนร่วม มาตรฐานที่ 2 มาตรฐานด้านโภชนาการและอาหารปลอดภัย มาตรฐานที่ 3 มาตรฐานด้านการออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการ มาตรฐานที่ 4 มาตรฐานด้านทันตสุขภาพ และ มาตรฐานที่ 5 มาตรฐานด้านจิตอาสาสุขภาพ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า รายงานผลการดำเนินงานโรงเรียน ต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดีฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ ทำให้ได้ข้อมูลที่จะนำไปใช้ในการพัฒนาผู้เรียนและ สถานศึกษาต่อไป ขอขอบคุณคณะกรรมการสถานศึกษา คณะครู ผู้ปกครอง นักเรียนโรงเรียนบ้านกอแลบีเละ และ ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วน ไว้ ณ โอกาสนี้เป็นอย่างสูงที่ให้การสนับสนุนส่งเสริมกิจกรรมต่าง ๆ ของ โรงเรียนสำเร็จตามวัตถุประสงค์ด้วยดีทุกกิจกรรม โรงเรียนบ้านกอแลบีเละข สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ ก สารบัญ ข บทนำ 1 ที่มาของโรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี 1 วัตถุประสงค์โรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี 1 เป้าหมายการดำเนินงาน 1 ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 2 บทบาทของสถานศึกษา 2 มาตรฐานที่ 1 มาตรฐานด้านการบริหารและการมีส่วนร่วม 3 มาตรฐานที่ 2 มาตรฐานด้านโภชนาการและอาหารปลอดภัย 71 มาตรฐานที่ 3 มาตรฐานด้านการออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการ 83 มาตรฐานที่ 4 มาตรฐานด้านทันตสุขภาพ 92 มาตรฐานที่ 5 มาตรฐานด้านจิตอาสาสุขภาพ 97 ภาคผนวก 103 • คำสั่งโรงเรียนบ้านกอแลบีเละ เรื่อง แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานโครงการ โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ประจำปีงบประมาณ 2565 • คำสั่งโรงเรียนบ้านกอแลบีเละ เรื่อง แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานโครงการ โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ประจำปีงบประมาณ 2566 104 108๑ บทนำ ที่มาของโรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี องค์กรอนามัยโลก ได้ให้นิยามคำว่าสุขภาพไว้ว่าหมายถึง สุขภาวะที่สมบูรณ์ทั้งทางกายทางจิต และทางสังคม ส่วนพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ระบุว่สุขภาพเป็นภาวะของมนุษย์ที่ สมบูรณ์ทั้งทางกาย ทางจิต ทางปัญญาและทางสังคม เชื่อมโยงกันเป็นองค์รวมอย่างสมดุล โดยสรุป สุขภาพ จึงหมายถึง ภาวะในการดำรงชีวิตที่มีความสมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจรวมทั้งการอยู่ร่วมกันในสังคม ได้ด้วยดี บนพื้นฐานของคุณธรรมและการใช้สติปัญญา จะเห็นว่าในความหมายของสุขภาพมีองค์ประกอบ 4 ส่วน ได้แก่ 1) สุขภาพกาย (Physical Health) คือสภาพที่ดีของร่างกาย อวัยวะต่าง ๆ อยู่ในสภาพที่ดี มีความแข็งแรงสมบูรณ์ ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ สามารถทำงานได้ตามปกติ มีความสัมพันธ์กับทุกส่วนเป็น อย่างดี 2) สุขภาพจิต (Mental Health) คือสภาพของจิตใจที่สามารถควบคุมอารมณ์ได้ มีจิตใจเบิกบาน แจ่มใส มิให้เกิดความคับข้องใจหรือขัดแย้งในจิตใจ สามารถปรับตัวเข้ากับสังคมและสิ่งแวดล้อมได้อย่างมี ความสุขสามารถควบคุมอารมณ์ได้เหมาะสมกับสถานการณ์ต่างๆ 3) สุขภาพสังคม (Social Health) คือ สภาพของความเป็นอยู่หรือการดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างปกติสุข ไม่ทำให้ผู้อื่นหรือสังคมเดือดร้อน สามรถปฏิสัมพันธ์และปรับตัวให้อยู่ในสังคมได้เป็นอย่างดีและมีความสุข และ 4) สุขภาพจิตวิญญาณ (Spiritual Health) คือสภาวะที่ดีของปัญญาที่มีความรู้ทั่ว รู้เท่าทันและความเข้าใจอย่างแยกได้ในเหตุผล แห่งความดีความชั่ว ความมีประโยชน์และความมีโทษ ซึ่งนำไปสู่การมีจิตอันดีงามและเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ การพัฒนาประเทศจะดีหรือไม่ขึ้นอยู่กับสุขภาพของคนในชาติเป็นสำคัญ เนื่องจากประสิทธิภาพ ในการทำงานของประชาชนในทุกสาขาอาชีพจะต้องอาศัยสุขภาพที่ดีเป็นปัจจัยสำคัญ ประเทศที่ ประชาชนมีสุขภาพดี ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บหรือการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุต่าง ๆ มีกล้ามเนื้อที่ทำงานได้ดี สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ร่างกายสามารถปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อมได้ดี ไม่มีความวิตกกังวล ไม่ถูกความเครียดมารบกวน สามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข มีสติปัญญา มีคุณธรรมและ จริยธรรม มีความสามารถในการประกอบอาชีพเพื่อเลี้ยงตนเองและครอบครัวได้ ไม่เบียดเบียนหรือทำร้าย ซึ่งกันและกัน ย่อมส่งผลต่อการพัฒนาทั้งด้านเศรษฐกิจและสังคมของประเทศโดยรวม ปัจจุบันประเทศ ไทยได้รับผลกระทบจากปัญหาของสังคมโลกและการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีส่งผลให้การ ดำเนินชีวิตและสุขภาพของประชาชนยุ่งยากและชับซ้อนมากขึ้น การต่อสู้ดิ้นรนแข่งขันกันในทางสังคม และเศรษฐกิจทำให้ประชาชนเจ็บป่วยด้วยโรคที่เกิดจากปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรม จากการ สำรวจข้อมูลด้านสุขภาพในปัจจุบันจะพบปัญหาที่เกิดขึ้นกับเด็กในวัยเรียนหลายประเภท เช่น โรคอ้วน โรคฟันผุ มีส่วนทำให้เด็กขาดสารอาหาร เมื่อบริโภคอาหารที่มีน้ำตาลเป็นหลัก จึงขาดการบริโภคอาหารที่ มีความจำเป็นและมีคุณค่า แม้จะไม่ใช่โรคระบาดที่น่ากลัว แต่กลับมีลักษณะของการลุกลามมายังประเทศ กำลังพัฒนาที่เลียนแบบพฤติกรรมการบริโภคจากประเทศตะวันตกเป็นรากของปัญหาสุขภาพหลายระบบ ในวัยเด็ก เช่น โรคทางเดินหายใจอุดตันทำให้หยุดหายใจเวลาหลับ โรคกระดูกและข้อเสื่อม โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และโรคอื่น ๆ รวมทั้งปัญหาทางด้านจิตใจและสังคมโดยมีแนวโน้มจะรนแรงมาก ยิ่งขึ้น หากประชาชนไม่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของตนเองซึ่งก่อให้เกิดความสูญเสียทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม ประเพณี วัฒนธรรมที่ดีงาม๒ โรงเรียนเป็นสถาบันทางสังคมที่รัฐได้ให้โอกาสและความเสมอภาคในด้านการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยเท่าเทียมกัน โรงเรียนจึงเป็นแหล่งช่วยแก้ปัญหาต่างๆ ของชุมชน รวมทั้งช่วยพัฒนาความก้าวหน้าทาง สุขภาพให้แก่นักเรียน การสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพต้องเริ่มตั้งแต่วัยเด็ก ด้วยการดูแลสุขภาพให้แข็งแรง สมบูรณ์และป้องกันไม่ให้เจ็บป่วย โรงเรียนมีหน้าที่ส่งเสริมบุคลากรในโรงเรียนให้มีสุขภาพที่สมบูรณ์ทั้ง ทางร่างกายและจิตใจ โรงเรียนทุกแห่งจึงควรเป็นโรงเรียนที่มีเป้าหมายในการส่งเสริมสุขภาพของบุคลากร และนักเรียนโดยมีพฤติกรรม สิ่งแวดล้อมและการเรียนรู้ที่ดี ดังนั้นโรงเรียนจึงเป็นสถานที่ซึ่งทุกคนที่มีส่วน เกี่ยวข้องกับการศึกษาจะได้ร่วมกันจัดโครงสร้างและการบริหารจัดการ กระบวนการจัดการเรียนรู้และ ประสบการณ์เพื่อส่งเสริมสุขภาพของนักเรียนทุกคน วัตถุประสงค์โรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี 1. เพื่อพัฒนาระบบการบริหารจัดการและการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมสุขภาพของ นักเรียนในโรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี 2. เพื่อให้ผู้บริหารและครูในโรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องมีความรู้ และประสบการณ์ในการบริหารจัดการและการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมสุขภาพของนักเรียน 3. เพื่อให้นักเรียนมีร่างกายแข็งแรง เจริญเติบโตสมวัย จิตใจสดชื่น ดีงาม พร้อมที่จะเฝ้าระวัง สุขภาพของตน ให้มีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์และนำไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ตนเอง เพื่อน และครอบครัว 4. เพื่อให้โรงเรียนต้นแบบนักเรียนไทยสุขภาพดี เป็นแหล่งเรียนรู้ของผู้บริหาร ครูนักเรียน ผู้ปกครอง และชุมชนในการดูแลรักษาสุขภาพของตนเองและครอบครัว เป้าหมายการดำเนินงาน 1. เชิงปริมาณ 1.1 ลดอัตราภาวะทุพโภชนาการ/โภชนาการเกิน และลดปัญหาสุขภาพในช่องปากของ นักเรียน 1.2 นักเรียนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคที่ถูกต้อง ออกกำลังกายทุกวันและรู้จัก หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ สามารถนำความรู้ ประสบการณ์และทักษะไปดูแล สุขภาพของตนเอง ตลอดจนบุคคลใกล้ชิดได้เป็นอย่างดี 1.3 โรงเรียนจัดกิจกรรมส่งเสริมให้นักเรียนมีสุขภาพดีมีพลานามัยสมบูรณ์แข็งแรง 1.4 โรงเรียนตระหนักถึงความสำคัญและจัดกิจกรรมพัฒนาสุขภาพนักเรียนทุกคนอย่าง ต่อเนื่อง 1.5 โรงเรียน มีเครือข่ายดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานและองค์กรด้านสุขภาพในการส่งเสริม และพัฒนาสุขภาพอนามัยของเด็กในวัยเรียน 2. เชิงคุณภาพ 2.1 นักเรียนสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้เกิดสุขนิสัยในการดูแลรักษาสุขภาพของตนเอง ตลอดจนบุคคลใกล้ชิดในด้านการบริโภค การรู้จักดูแลรักษาสุขภาพช่องปาก และการ ออกกำลังกาย 2.2 นักเรียนสามารถออกแบบกิจกรรมนำความรู้สู่การปฏิบัติให้เป็นคนรักสุขภาพมีทักษะใน การเฝ้าระวังสุขภาพของตนเอง ครอบครัว เพื่อนและชุมชน๓ 2.3 โรงเรียนพัฒนาครูและบุคลากรในโรงเรียนให้เกิดความตระหนักและจิตสำนึกต่อสุขภาพ ของตนและนักเรียนโดยร่วมมือกับเครือข่ายพัฒนาความรู้ ความเข้าใจ ด้านสุขภาพอย่าง ต่อเนื่อง เกิดความร่วมมือในการจัดกิจกรรมพัฒนาสุขภาพนักเรียนขึ้นอย่างทั่วถึง ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 1. นักเรียนมีความตระหนักถึงความสำคัญของสุขภาพและ ได้ร่วมกันแสดงออกซึ่งความสามารถ ในการดูแลรักษาสุขภาพด้วยกิจกรรมสร้างสรรค์ 2. ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษามีความตระหนักถึงสุขภาพนักเรียนและร่วมมือกันจัด โครงสร้างและการบริหารจัดการ กระบวนการจัดการเรียนรู้และประสบการณ์เพื่อส่งเสริม และปกป้องสุขภาพของนักเรียนทุกคน 3. มีเครือข่ายในการสร้างเสริมสุขภาพและการเฝ้าระวังให้นักเรียนทุกคนเป็นผู้มีสุขภาพดีเป็น เครือข่ายที่มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และทรัพยากรที่มีประสิทธิภาพ บทบาทของสถานศึกษา 1. พัฒนาโรงเรียนตามกณฑ์มาตรฐานโดยบูรณาการร่วมกับการจัดกระบวนการเรียนรู้และ แผนงาน โครงการหรือกิจกรรมของโรงเรียน 2. ประสานงานกับหน่วยงานต้นสังกัด หน่วยงานสาธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อ สร้างเครือข่ายการพัฒนาสุขภาพนักเรียนไทยสุขภาพดี 3. ประเมินผลการดำเนินงานโดยการประเมินตนเองหรือผู้เกี่ยวข้องร่วมกันประเมินอย่าง สม่ำเสมอ 4. นำผลการประเมินมาปรับปรุงหรือพัฒนาต่อยอดอย่างต่อเนื่อง 5. ขยายผลไปยังโรงเรียนใกล้เคียงให้ได้โรงเรียนเครือข่ายที่สามารถแลกเปลี่ยนเรียนรู้และ ทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพไม่น้อยกว่า 4 โรงเรียน๔ มาตรฐานที่ ๑ การบริหารจัดการ ความหมาย การบริหารจัดการ คือ การจัดองค์กรและระบบการบริหารงานโรงเรียนด้วยการมีส่วนร่วมเพื่อให้ การดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและต่อเนื่องตั้งแต่การกำหนด วิสัยทัศน์นโยบายการจัดทำโครงการส่งเสริมสุขภาพการนิเทศติดตามการประเมินผลและพัฒนา วัตถุประสงค์ เพื่อให้โรงเรียนมีการบริหารจัดการโครงการส่งเสริมสุขภาพอย่างเป็นระบบในด้านการกำหนด วิสัยทัศน์ นโยบายการจัดทาโครงการส่งเสริมสุขภาพการนิเทศติดตามการประเมินผลและพัฒนาภายใต้ การมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย แนวทาง/วิธีการดำเนินงานในโรงเรียนตัวชี้วัด ตัวชี้วัดที่ ๑.๑ ผู้บริหารมีวิสัยทัศน์และมุ่งมั่นในการส่งเสริมสุขภาพนักเรียน ๑) ผู้บริหารโรงเรียนได้กาหนดวิสัยทัศน์ในการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพ ดังนี้ ๑.๑) ผู้บริหาร คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน คณะครู คณะกรรมการนักเรียน ผู้ปกครอง เครือข่ายได้ร่วมกันประชุมจัดทาแผนพัฒนาโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ และได้กำหนดเป็น วิสัยทัศน์ด้านสุขภาพ ปรัชญาโรงเรียน การศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต คำขวัญ เรียนดี สุขภาพดี รักสามัคคี มีคุณธรรม วิสัยทัศน์โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ โรงเรียนสะอาด ปลอดภัย ใส่ใจสุขภาพ นโยบายโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ 1. พัฒนาสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพัฒนาสุขภาพ 2. ส่งเสริม เฝ้าระวัง และแก้ไขปัญหาสุขภาพ 3. พัฒนาสุขภาพตามหลักสุขบัญญัติแห่งชาติ 4. ส่งเสริมการคุ้มครองผู้บริโภคในโรงเรียน 5. ส่งเสริมสุขภาพจิตและเฝ้าระวังพฤติกรรม 6. ส่งเสริมการเรียนรู้ด้านสุขภาพโดยเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ 7. ส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน 8. ส่งเสริมการมีส่วนร่วมพัฒนาสุขภาพนักเรียน บุคลากรและชุมชน๕ 1.2) โรงเรียนได้มีการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกสถานศึกษา เพื่อ กำหนดนโยบายโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ และกำหนดแนวปฏิบัติและแนวทางการดำเนินกิจกรรม/โครงการ เกี่ยวกับการส่งเสริมสุขภาพ และโรงเรียนมีการตรวจสุขภาพนักเรียนอย่างสม่ำเสมอเพื่อหาจุดอ่อน จุดแข็ง ของโรงเรียนด้วยวิธีการต่าง ๆ ได้แก่ การตรวจสุขภาพนักเรียนประจำวัน การชั่งน้ำหนักวัดส่วนสูง การระดมความคิดเห็นเพื่อการพัฒนาร่วมกันระหว่างโรงเรียน บ้าน และชุมชน เป็นต้น การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกสถานศึกษา๖ ภาพตัวอย่างเจ้าหน้าที่สาธารณสุขมาตรวจสุขภาพให้กับนักเรียน ภาพเจ้าหน้าสาธารณสุขมาให้ความรู้เรื่องการตรวจสุขภาพด้วยตนเอง๗ 1.3) โรงเรียนได้ชี้แจงทำความเข้าใจหรืออธิบายความสำคัญของการจัดกิจกรรมด้านส่งเสริม สุขภาพในการประชุมคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน และการประชุมผู้ปกครองทุกครั้ง เผยแพร่ ประชาสัมพันธ์นโยบายการส่งเสริมสุขภาพด้วยการจัดทำเอกสาร เช่น เอกสารแผ่นพับ หรือวารสาร ประชาสัมพันธ์ของโรงเรียนบ้านกอแลบีเละ และผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ อีกทั้งประชาสัมพันธ์ที่มัสยิดทุก ๆ วันศุกร์อีกด้วย การประชุมชี้แจงต่อคณะกรรมการสถานศึกษาฯ และผู้ปกครองนักเรียน ประชุมชี้แจงให้คณะครูทราบนโยบาย ชี้แจงให้คณะกรรมการสถานศึกษาทราบนโยบาย ประชุมชี้แจงให้ผู้ปกครองทราบนโยบาย ชี้แจงให้ผู้นำศาสนาในชุมชนทราบนโยบาย การประชุมชี้แจงต่อนักเรียน