คำภีร์ฉันทศาสตร์

นักเร ี ยนระด ั บช ั้ นม ั ธยมศ ึ กษาป ท ี่ ๕/๑๑ เสนอ คุณคร ู อภ ิ ญญา ปานชา รายงานนี่เป นส  วนหน ึ่ งของรายว ิ ชา ภาษาไทย ๓ รหัสว ิ ชา ท๓๒๑๐๑ ภาคเร ี ยนท ี่ ๑ ป การศ ึ กษา ๒๕๖๘ โรงเรียนเร ี ยนกรรณส ู ตศ ึ กษาล ั ย จ ั งหว ั ดส ุ พรรณบ ุ ร ี สำ น ั กงานเขตพ ื้ นท ี่ การศ ึ กษาม ั ธยมศ ึ กษาเขต ๑ ตำ ราแพทยศาสตร  สงเคราะห  เล่มท ี่ ๒ จัดทําโดยรายงานเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาภาษาไทย ๑ รหัสวิชา ก๓๑๑๐๑ ชั้นมัธยมศึกษา ปีที่ ๕/๒ จัดทำ ขึ้นเพื่อศึกษาเรื่อง ตำ ราแพทยศาสตร์สงเคราะห์ เล่มที่ ๒ ซึ่งถือเป็น ตำ ราการแพทย์แผนไทยที่มีคุณค่าและความสำ คัญต่อการสืบทอดภูมิปัญญาไทยอย่าง ยิ่ง เนื้อหาภายในตำ รารวบรวมความรู้เกี่ยวกับสมุนไพร การรักษาโรค และแนวทางการ ดูแลสุขภาพตามวิถีดั้งเดิม โดยมีพระยาพิษณุประสาตรเวช (คง ถาวรเวช) เป็นผู้เรียบ เรียงและรวบรวม ทำ ให้ตำ ราเล่มนี้กลายเป็นหลักฐานทางวิชาการที่สะท้อนให้เห็นถึง ความรอบรู้และภ ู ม ิป ญญาไทยท ี่ ส ื บสานต  อก ั นมาหลายช ั่ วอาย ุ คน ผู้จัดทำ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมาและเนื้อหาสำ คัญของตำ ราแพทยศาสตร์ สงเคราะห์เล่มที่ ๒ อันจะช่วยเสริมสร้างความเข้าใจและตระหนักถึงคุณค่าของการแพทย์ แผนโบราณ อีกทั้งยังเป็นการฝึกฝนทักษะการค้นคว้า การสรุปความ และการนำ เสนอ ข้อมูลเชิงวิชาการอย่างมีระบบ ทั้งนี้ ผู้จัดทำ หวังเป็นอย่างยิ่งว่าผลงานชิ้นนี้จะเป็น ประโยชน์ต่อการเรียนรู้และเป็นแนวทางสำ หรับผู้ที่สนใจศึกษาภูมิปัญญาไทยด้านการ แพทย์แผนโบราณต  อไป ผู้จัดทำ ขอขอบพระคุณ คุณครูกัญญา ปานชา ครูผู้สอนวิชาภาษาไทย ๑ ที่ให้คำ แนะนำ และเอื้อเฟื้อในการจัดทำ โครงงานครั้งนี้ หากมีข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำ ขอน้อมรับ ไว้เพ ื่ อปร ั บปร ุ งแก ไขต  อไป นักเร ี ยนระด ั บช ั้ นม ั ธยมศ ึ กษาป ท ี่ ๕/๑๑ คำ นําชื่อสม ุ นไพร หน้าท ี่ สารบัน 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 38 หญ้าพ ั นง ู พิล ั งกาสา พิก ุ ล รากส้มกุง ว่านหางจระเข  ดีปล ี ราชพฤกษ์ จันทร  เทศ เปลือกมะกร ู ด กรุงเขมา ใบมะระ ขมิ้นอ  อย ไพล พริก ฟ้าทะลายโจร หญ้าพ ั นง ู แดง ชะเอมเทศ ชะพลู พริกไทย อ้อยป า แห้วหม ู พิมเสน อบเชยเทศ ใบมะตุ่ม ใบกระเพรา ผลผักช ี มะปราง ใบย่านาง มะขามป้อม ส้มป อย กระเทียม ขิง กานพลู ผลจันทร  ใบประดู่คัมภีร์ฉันทศาสตร์ ตำ ราแพทยศาสตร์สงเคราะห์เล่มที่ ๒ คืออะไร ? คัมภีร์ฉันทศาสตร์ใน ตำ ราแพทยศาสตร์สงเคราะห์ เล่มที่ ๒ ถือเป็นหนึ่งในคัมภีร์แพทย์แผนไทยที่มีความสำ คัญยิ่ง เนื้อหาหลักกล่าวถึงโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ โดยอธิบายตาม ลักษณะอาการ และใช้โครงสร้างจับหลักเกณฑ์เป็นร้อย กรองในการบันทึก เพื่อให้ถอดจำ ง่ายและถ่ายทอดได้ สะดวกในสังคมไทยสมัยก่อน คัมภีร์นี้จึงมิได้เป็นเพียงตำ รา ทางการแพทย์เท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงภูมิปัญญาทางภาษา วรรณศิลป์ และวิถีชีวิตที่สัมพันธ์กับการดูแลสุขภาพแบบ องค์รวม สำ หรับ ตำ ราแพทยศาสตร์สงเคราะห์ จัดทำ ขึ้นในสมัย รัชกาลที่ ๕ โดย พระยาพิษณุประสาตรเวช (คง ถาวรเวช) แพทย์หลวงผู้มีความรู้ด้านการแพทย์แผนโบราณและเป็นผู้ รวบรวมตำ ราสำ คัญทางการแพทย์หลายเล่มเพื่อนำ ขึ้น ทูลเกล้าฯ ถวาย เป็นการ "สงเคราะห์" ให้แก่แผ่นดินและ ประชาชน จึงได้ชื่อว่า แพทยศาสตร์สงเคราะห์ โดยเล่มที่ ๒ นี้ได้รวบรวมคัมภีร์หลายหมวด เช่น คัมภีร์ฉันทศาสตร์ คัมภีร์เวชศาสตร์ และคัมภีร์ธาตุวิภังค์ ซึ่งแต่ละหมวดล้วน สะท้อนถึงหลักความรู้ทางการแพทย์ที่สืบทอดมาตั้งแต่ โบราณ ความเป็นมาของคัมภีร์นี้มีรากฐานจากภูมิปัญญาแพทย์ แผนไทยที่ผสมผสานกับความเชื่อทางพุทธศาสนาและ วัฒนธรรมท้องถิ่น การใช้ฉันทลักษณ์ช่วยให้การจดจำ สูตรยาและแนวทางการรักษานั้นเป็นรูปร่างแม่นยำ สามารถถ่ายทอดต่อจากรุ่นสู่รุ่นได้โดยไม่ผิดเพี้ยน การ รวบรวมของพระยาพิษณุประสาตรเวชจึงมีความหมายต่อ การอนุรักษ์องค์ความรู้ตั้งเดิม และทำ ให้ตำ รา แพทยศาสตร์สงเคราะห์เล่มนี้กลายเป็นมรดกทาง ภูมิปัญญาที่สำ คัญ ทั้งในแง่การแพทย์ วรรณกรรม และ ประวัติศาสตร ไทย