นวัตกรรมการจัดการดินและน้ำในการเกษตร พรไพลิน สรรเสริญ

คำนำ รายงานฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อศึกษาเรื่อง นวัตกรรมการจัดการดินและน้ำในการเกษตร ซึ่ง เป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาการเกษตรให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืน โดยนำนวัตกรรม และเทคโนโลยีต่าง ๆ มาประยุกต์ใช้ในการปรับปรุงคุณภาพดิน การอนุรักษ์ดิน การบริหาร จัดการน้ำ และการใช้น้ำให้เกิดประโยชน์สูงสุด เพื่อช่วยลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และลดผลก ระทบต่อสิ่งแวดล้อม ผู้จัดทำหวังว่ารายงานฉบับนี้จะช่วยให้ผู้อ่านมีความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับนวัตกรรม ที่ใช้ในการจัดการดินและน้ำ ตลอดจนเห็นความสำคัญของการนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ ในการเกษตร และสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ในชีวิตประจำวันและ การเกษตรในอนาคต คำนำ ผู้จัดทำสารบัญ เรื่อง หน้า ความสำคัญและความหมาย 1 ความเป็นมา 2 ประเภทของนวัตกรรม 3 ตัวอย่างนวัตกรรมที่น่าสนใจ ประโยชน์และข้อดี ผลดีที่ได้รับและผลต่อสิ่งแวดล้อม ตัวอย่างนวัตกรรม 4 5 6 7 แหล่งอ้างอิง 9ความสำคัญ ดินและน้ำเป็นทรัพยากรพื้นฐานของการเกษตร การจัดการอย่างเหมาะสม ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต รักษาความอุดมสมบูรณ์ของดิน และลดการใช้ ทรัพยากรอย่างสิ้นเปลือง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ให้ความสำคัญกับการ จัดการดินเพื่อการเกษตรและการผลิตพืชที่ดี โดยพิจารณาทั้งสมบัติทางเคมี กายภาพ และชีวภาพของดิน 1. ความหมาย นวัตกรรมการจัดการดินและน้ำในการเกษตร หมายถึง การนำความรู้ เทคโนโลยี เครื่องมือ หรือวิธีการใหม่ ๆ มาใช้ในการจัดการดินและน้ำให้ เหมาะสมกับการเพาะปลูก เพื่อเพิ่มผลผลิต ลดต้นทุน และใช้ทรัพยากรอย่าง คุ้มค่าและยั่งยืนความเป็นมา ในอดีตเกษตรกรใช้ประสบการณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการดินและ น้ำ ต่อมาปัญหาดินเสื่อมโทรม การขาดแคลนน้ำ ภัยแล้ง และการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศ ทำให้ต้องพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมเข้ามาช่วย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์มีการเรียนการสอนและงานวิจัยเกี่ยวกับ การ จัดการทรัพยากรดินและน้ำเพื่อการเกษตร รวมถึงเทคโนโลยีสารสนเทศและ ระบบเกษตรสมัยใหม่ นอกจากนี้ ในปี 2569 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ยัง เป็นเจ้าภาพการประชุมวิชาการดินและปุ๋ยแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ซึ่งเน้นเรื่อง “ดิน เพื่อความยั่งยืนในอนาคต” และการแลกเปลี่ยนความรู้และนวัตกรรมด้านดิน และปุ๋ย 2.ประเภทของนวัตกรรม 1.นวัตกรรมการจัดการดิน เช่น การตรวจวิเคราะห์ดิน การใช้ปุ๋ยตามความ ต้องการของพืช และการปรับปรุงดิน 2.นวัตกรรมการจัดการน้ำ เช่น ระบบน้ำหยด ระบบสปริงเกลอร์ และระบบให้ น้ำอัตโนมัติ 3.นวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะ เช่น เซนเซอร์วัดความชื้นในดิน ระบบ IoT และ การใช้ข้อมูลเพื่อควบคุมการให้น้ำ 4.นวัตกรรมอนุรักษ์ดินและน้ำ เช่น การปลูกพืชคลุมดิน การลดการชะล้างพัง ทลาย และการเก็บกักน้ำ ภาควิชาเกษตรกลวิธาน คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ระบุ เทคโนโลยีการให้น้ำเพื่อการเกษตร ระบบควบคุมอัจฉริยะ และเทคโนโลยี สารสนเทศเป็นส่วนหนึ่งของเทคโนโลยีระบบเกษตร 3.4. ตัวอย่างนวัตกรรมที่น่าสนใจ ระบบจัดการน้ำอัจฉริยะ (Smart Irrigation) เป็นระบบที่ใช้เซนเซอร์ตรวจวัด ความชื้นในดินและข้อมูลสภาพแวดล้อม เพื่อช่วยตัดสินใจว่าควรให้น้ำเมื่อใด และในปริมาณเท่าใด ช่วยลดการใช้น้ำที่ไม่จำเป็น มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์มีการสาธิต ระบบจัดการน้ำอัจฉริยะ (IoT) สำหรับ ใช้จริงในแปลงเกษตรในงาน AGRI-TECH DEMO DAY 2026 https://share.google/qktf90fOiyJg1WIKt5. ประโยชน์และข้อดี 1.ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและผลผลิตทางการเกษตรประหยัดน้ำ 2.ลดต้นทุนการผลิต 3.ลดการใช้ปุ๋ยและทรัพยากรเกินความจำเป็น 4.ลดแรงงานและเวลา 5.ช่วยรักษาความอุดมสมบูรณ์ของดิน 6.ช่วยให้เกษตรกรวางแผนการเพาะปลูกได้แม่นยำขึ้นส่งเสริมการทำเกษตรแบบยั่งยืน6. ผลดีที่ได้รับและผลต่อสิ่งแวดล้อมผลดีที่ได้รับ 1.เกษตรกรสามารถเพิ่มผลผลิตและลดต้นทุนได้ใช้น้ำและปุ๋ยอย่างมีประสิทธิภาพ 2.ลดความเสี่ยงจากการขาดแคลนน้ำ 3.ช่วยพัฒนาการเกษตรให้ทันสมัยมากขึ้น 4.ผลต่อสิ่งแวดล้อม 5.ลดการใช้น้ำอย่างสิ้นเปลือง 6.ลดการชะล้างพังทลายของดิน 7.ช่วยรักษาคุณภาพและความอุดมสมบูรณ์ของดิน 8.ลดการใช้สารเคมีและปุ๋ยเกินความจำเป็น 9.ช่วยลดผลกระทบต่อระบบนิเวศ 10.สนับสนุนการเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมตัวอย่างนวัตกรรม โครงการ Neo-Solar: ระบบบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตรแปลงรวมสหกรณ์นิคมแคนดง โครงการนี้ใช้ระบบสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ พร้อมออกแบบ Inverter ชนิด Maximum Speed Point Tracking ทำให้สามารถสูบน้ำในสภาพแสงน้อยได้อย่างมี ประสิทธิภาพ และการใช้มอเตอร์กระแสสลับ (AC) แบบมี reliability สูง และ on-top inverter ช่วยประหยัดพื้นที่ในการติดตั้ง รวมไปถึงการนำระบบ IoT มาใช้ในระบบปั๊ม น้ำและการจัดส่งน้ำไปยังพื้นที่การเกษตรต่าง ๆ ของชุมชน ควบคุมการทำงานผ่านสมา ร์ทโฟน สามารถรายงานประสิทธิภาพในการใช้น้ำต่อครัวเรือน/ชุมชน เพื่อการบริหาร จัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ และสะดวกต่อการใช้งาน โดยระบบปั๊มน้ำและระบบจัด ส่งน้ำครอบคลุมพื้นที่เกษตรแปลงรวม (ปลูกพืชข้าว อ้อย มันสำปะหลัง และยางพารา) จำนวน 20 ไร่ ในพื้นที่บ้านหนองการะโก หมู่ 7 ตำบลแคนดง อำเภอแคนดง จังหวัด บุรีรัมย์ ซึ่งมีจำนวนเกษตรกรในพื้นที่เป้าหมายเข้าร่วมโครงการ 15 ครัวเรือน หรือ 150 คน ที่ได้รับประโยชน์จากโครงการนี้ https://www.nia.or.th/Water-Management-Innovation-for-agriculture