Buku Panata Aksara Jawa Janesa - PDF to Flipbook
Published on Sep 05, 2026
Description:
PANATA AKSARA
JAWA
Penulis, desain grafis, ide kreaƟf, penerjemah :
Danang SeƟyanto, S.Pd.P
Font KreaƟf Hanacaraka-Janesa
Copyright © 2026 oleh Danang Setiyanto, S.Pd.P
Hak cipta dilindungi undang-undang No. 28/2014.
Dilarang mengutip atau memperbanyak sebagian atau seluruh isi buku ini
tanpa izin tertulis dari penulis. Diterbitkan secara mandiri untuk kalangan
terbatas dan tidak diperjualbelikan secara komersialKeris adalah pusaka sekaligus simbol kerajaan suku Jawa
Nuwun, kula nuwun,
Kawilujengan miwah karaharjan mugi tansah kajiwa kasarira dumateng
kula lan panjenengan sedaya.
Amargi kirangipun wawasan babagan sedoya ingkang hubunganipun kalian
aksara, basa, budaya, busana, tradisi, panuntun lan kapitayan jawi, mila menika
khanƟ ridhonipun GusƟ ingkang Maha Agung akhiripun buku Panata Aksara Jawa
Janesa menika saget rampung khanƟ lancar, mugi saget dadosaken pemahaman
supados nuwuhaken jaƟ diri saha kesadaran kita sedaya.
Nuwun, Matur nuwun.
Penulis
Serat Pambuka
Panata wicara Bahasa Jawa
1. Kula Nuwun yaiku swara kang gunane kanggo mertamu utawa arep
mlebu ngomah.
2. Matur nuwun swara kang gunane kanggo ngucap, menowo diparingi
barang karo sopo wae.
3. Matur sembah nuwun swara kang diguna’ake kanggo ngucap menowo
diparingi barang utawa pangertosan karo wong sing luweh tuwo.
4. Pangapunten, Bapak nembe menopo ? yaiku swara kanggo tokon wong
wong kang luweh tuwo sing patot di celok bapak.
5. Pangapunten, Bapak bade dahar menopo ? Swara kangge tangklet
marang wong kang luweh tuwa sing patot di celok bapak.
6. Kula nuwun, pangapunten bade tangklet ? yaiku swara kanggo takon
karo wong liyo sing durung di kenal.
7. Pangapunten bapak, bade tangklet ! swara kanggo takon marang wong
kang luweh tuwo utawa wong sing durung di kenal sing umure luweh
tuwa.
8. Ilagustialah Bailathialah ukara swara kang gunane kanggo ngucap
menawa enek wong mati. tegese yaiku saka langit sing urip bali neng
langit sing menei urip, saka bumi bali neng bumi sumbering urip.Nuwun kula nuwun,
Kawilujengan miwah karaharjan mugi tansah kajiwa kasarira dumateng
kula lan panjenengan sedaya.
MengeƟ dinten wangsulipun Bp.Ir.Soekarno presiden kemerdekaan
Indonesia ingkang sampun nyawiji kalian GusƟ ingkang Maha Suci,
tepaƟpun :
Dinten : Minggu, 21 Juni 1970
Wonten : Blitar Jawa Timur, dumugi sakmenika sampun 56 tahun.
mugi saget nuwuhaken kesadaran kita lan pangeling-eling kalian nopa
ingkang dados perjuanganipun kagem kemerdekaan bangasa indonesia.
Nuwun, Matur nuwun.
Ngablak, 20 Juni 2026
Sekeluarga
Serat Pendek kagem ngaturaken raos syukur dumateng GusƟ
Kang Murbeng Dumaditataka airu cahayana, Atab kang hanadah
pratanda kahuripan
esa tanapa tenger panata jiwa
pancarasa nyawiji hing diri
ora hana apa apa kajaba sarana urip
tetesing banyu lan angin cahyaning langit kang hendah pratanda kahuripan
siji tanpa jeneng panata jiwa’ pancarasa nyawiji hing diri
(Wagesura,2106;2021.Panata guru.1-2)
“Serat Kang Wicara” adedasar anane aksara Panata Janesa pakem.
kang unine : ABaCaDaE-FaGaHaIJa-KaLaMaNaO-PaRaSaTaUWaYa.
Ditulis lan diterjemahaken deneng Danang Setiyanto
Sumber saking : Panata Aksara; Pancarasa; Kode Alam; spiritual;
Bahasa Jawa; Aksara Jawa; Hanacaraka.
“ ”
“
“ ”PANATA JANESA PAKEM
A. Wujud lan cacahe aksara Janesa:
1. Aksara Swara (Aksara Swara Jumlahipun wanten gangsal)
2. Aksara Jangkep (Aksara jangkep cacahe enten pitulas)
2. Aksara Angka
3. Aksara Ganjil (cacahe enten sekawan)
3. Pasangan Swara
Cakra Cakra ceret Suku Pangkon Pepet Wulu
Aa Ii Uu Ee Oo
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
BA CA DA FA GA HA JA KA LA MA
NA PA RA SA TA WA YA
THA NYA DHA NGA
Taling Tarung
Wignyan Adeg-adeg Pangkal Layar Klayar Kekep Cecak Tata Cara gunak’ake pasangan :
1. Cakra yaiku pasangan kagem nyelipake aksara ing saktengahe aksara
jangkep.(‘r-kra, nra, cra, kra,)
2. Cakra ceret yaiku Pasangan kagem ngubah swara na-nre, ca-cre, ba-bre.
3. Suku yaiku pasangan kagem ngubah aksara jangkep dadi muni ‘hu’
lan sak teruse.
4. Pangkon yaiku pasangan kagem ngilangi aksara swara ing aksara jangkep.
5. Klayar yaiku pasangan aksara kagem nambahi ‘la’ ing aksara
jangkep.tuladha: la dadi dla, sa dadi sla lan sak piturute.
7. Layar yaiku pasangan aksara kang gunane kagem nambahi ‘r’
ing aksara jangkep tuladhane aksara menawa di layar dadi = par
8. Pangkal yaiku pasangan aksara kang gunane nambahi swara ny
ing aksara jangkep.
9. Cecak yaiku pasangan aksara kang gunane kagem nambahi ‘ng’
ing aksara jangkep.
10. Adeg-adeg yaiku tanda kang gunane kagem miwiƟ saben
sak pada/alenia/paragrap.
11. Wignyan yaiku pasangan aksara jangkep ganƟne =H.
tuladha: ha dadi hah, pa dadi pah lan sakpiturute.
12. Menawa aksara jangkep kepanggih aksara swara ing ngarep, unine melu
swara ngarepe.
tuladha: ‘pa’ dadi ‘pang’
Danang SeƟyanto nalika rumangsa ora duwe basa, dewek’e
ditekani cahya kang ora duwe jeneng lan ora wujud, jalaran
rumangsa ora duwe apa-apa sakwise di Ɵnggal bapak’e, Ɵnimbalan
nyawiji marang GusƟ kang maha suci. awan lan wengi anane mung
nangis amarga ora duwe kanca sajiwa. sak suwene kurang luweh
patang tahun, tanpa disadari Danang SeƟyanto, diparingi
kode-kode alam kang wujudte aksara jawa, tujuane kanggo
ngancani lan nuntun ing alam kahuripane lan di kenalake suwarasuwara kanggo wicara.
Suwara ganep
hana
taya
watu
raga
jiwa
busana
pusaka
sala
sawa
sawala
pada
buku
suku
suwara
jawa
jawi /dll
Asal usul Suwara Janesa
Swara ganjil
kersa
takon
mangan
ngombe
dalem
papan
panggonan
langit
lemah
kuat
sarapan
gelas
wadah
sekar
pasar
seger /dll.
Suwara Panata Jawa menika jenise wonten kaleh:Panata 1
Paugeran lan pakeme panulisan Aksara swara menawa di sandingake kalian
aksara jangkep. unine lan pangucape yaiku:
wacanen aksara ing ngisor iki kanƟ alon-alon!
Paugeran lan Pakeme pasangan ‘kekep’ iku sak tengahe ukara.
(A I U E O O’)
Ha a Ha i Ha u Ha e’ Ha o
Abang
Saopir = sopir
Enadah = Endah
Baojao laorao = Bojo loro
Salaoka = Seloka
Sekaolah = sekolah
Abing Udar Udur
menawa pasangan swara oleh tambahan layar utawa cecak
mangka kudu nambah aksara jangkep pangkon.
bileh aksara swara dipun sandingaken kalian aksara jangkep saben sak
tembung. unine lan pangucape yaiku:
Pa n
Pa n
La n
Pa k na n Sa n
La n de p
Sa n da nga n
Pa n da n
Panata 9
Pakeme pangkon yaiku ing pungkasane ukara/kata menawa
dibutuhake kagem nyigeg aksara jangkep.
Tuladha:
Pangkon ing saben kecapan.
Menawa di waca unine ‘Papan’
Pa di wenehi sandangan cecak
unine dadi pang, Ga oleh pasangan swara o unine dadi go
menawa di waca unine ‘panggonan.’
ra suku dadi ru, ta di pangkon
dadi ‘t’. menawa di waca unine
‘garut’. ma ketemu na wulu unine
mani di tutup na pangkon unine
dadi manis.
dha oleh pasangan o unine dadi ‘dho’
menawa di waca kabeh unine dadi ‘dhoyan.
ta oleh pasangan e unine dadi te
la di taling tarung unine dadi lo’
menawa di waca kabeh unine dadi telo’
Pa pa na = Aksara na di pangkon dadi n.Bedane taling tarung .. kalian aksara swara
Penulisan aksara angka utawi nomor
kekalihipun sami-sami
‘O’. ananging benten swarane. taling tarung unine O mangap,
kaleh O nyoro.
Tuladha:
pa kekep dadi p ketemu tarung o dadi po (poto)
Sa kekep dadi s ketemu tarung o dadi so (soto)
Taling tarung ka dadi ko (kopi)
Taling tarung ra dadi ‘ro’, ta wulu dadi ‘Ɵ’ (roƟ)
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29
30 31 32 33 34 35 36 37 38 39
40 41 42 43 44 45 46 47 48 49
Panata 2
Paugeran lan pakeme pasangan ‘klayar’ ing saben ukara. ‘kla’ lan aksara liyane.
Klambi Klayar
klenthing kloso
wacanen aksara ing ngisor iki kanƟ alon-alon!
Planar
Plasa
Plamir
Plasak
Plahosan
Plampang
Slakangan
Plahosan
Plampangan
SlakangankuPanata 3
Pasangan Suku yaiku pasangan aksara jangkep kang gunane kangge
ngowai swara a dadi u
Tuladha: suara
Menawa aksara jangkep ketemu aksara swara saben sak wanda, aksara
jangkep unine ngetotake aksara swara ing ngarep.
Swarane aksara ing duwur yaiku : Senenge Ngunjuk Esteh
Aksara ing duwur duweni tulisan kang pada yaiku ‘hahe lan hahe’
ananging beda swara lan lagune. hahe’ duwur lan hahe asor
Menawa di suwarakne yaiku lele ing lemah wis ora obah
Ayo saiki aksara ing ngisor iki di swarakne alon-alon !
suwara
menawa di tulis aksara jawa yaiku
menawa di tulis aksara jawa yaiku
Sepurane menawa ditulis aksara jawa yaiku
Panata 8
Pakeme Wignyan = H. ing tengah ukara/kata.
Tuladha:
Penulisan ukara kang ana pasangan wignyan ditutup pangkon.
Penulisan ukara kang duweni pungkasan ‘H’.
Penulisa pao lan po.
Penulisan aksara menawi ra ketemu ro’. kedah dipun paringi spasi
kagem beda’ake swara utawi pengucapan.
mahbang
rahmat
Pahlawan
Rumah
Sawah
Tanah
Rasah
Paho po’ po, pa
rawaon=rawon
ra wo n=rawon
Ra ro’
Raro
tawaon=tawon
tawon
Pa po’
papowacanen aksara ing ngisor iki alon-alon!
Panata 4
Cakra yaiku pasangan aksara jangkep kanggo nambahi aksara ‘ra’
Tuladha: pa dadi pra - sa dadi sra - ta dadi tra - ka dadi kra - da dadi dra lan
sak piturute.
papra sasra tatra kakra
Panata 7
Pasangan pangkal - yaiku pasangan aksara jangkep kang merguna
nambahi aksara jangkep dadi oleh tambahan ‘y’
Tuladha: ha dadi hya - ba dadi bya - ca dadi cya lan sakpiturute.
pyayi
hyang
tyara
pyanao=pyano
kyasan
Pasangan ‘Kekep’ sakmenika kagem panyigeg utawi ngilangi aksara swara
ing tengah ukara.
Tuladha: panji - guru wilangane ‘pan -ji’ aksara jawinipun pa-na, supados
saget muni pan ing inggil aksara na diparingi kekep lan sakpiturute.
Pan - ji
Jak - sa
Sap - ta
Pin - ten
kyasan
Tuladha: